‘Door de enorm snelle technologische ontwikkelingen is het zo goed als onmogelijk om de toekomst te voorspellen. Al zie ik wel drie fundamentele crises op ons afkomen die onze instituten en onze systemen diepgaand en voortdurend gaan wijzigen.

Ecologische crisis

De grootste en belangrijkste crisis is de ecologische crisis. Die leidt de tweede helft van deze eeuw tot een totale ontwrichting van onze systemen en onze instituten. Naar verwachting krijgt de wereld te maken met 1,5 miljard klimaatvluchtelingen. Het wordt steeds warmer, dat leidt tot een stijging van de zeespiegel. We moeten dus anticiperen op de gevolgen hiervan. In Nederland kunnen we dat met dijken en technologie wel managen, maar delen van Amerika, Afrika en Azië komen onder water te staan. Mensen gaan vluchten naar een veilige plek. Dat hoeft niet negatief te zijn. Wij krijgen als samenleving de kans om 1,5 miljard mensen op te nemen in onze economie, onze onderwijssystemen en onze zorgsystemen, zodat ook zij een fatsoenlijk leven krijgen.

Sociaal-economische crisis

De tweede crisis, en die vloeit voort uit de eerste, is de sociaal economische crisis: het toenemende gat tussen arm en rijk. Dat verschil groeit niet alleen in ons land, maar ook mondiaal. Gevolg: onvrede over het systeem dat geen oplossingen biedt. We moeten dus als samenleving oplossingen gaan bedenken omdat we nu al weten dat een op de vier MBO’ers, HBO’ers en WO’ers over 20 jaar geen betaald werk kan vinden. Dan is een basisinkomen de enige oplossing voor dit toekomstige fundamentele probleem. Als dan het enige antwoord is: we kunnen het niet financieren, moeten we op zoek gaan naar middelen om dat wel te kunnen financieren. Ik denk dat dat kan, maar dat het water ons nog niet genoeg tot de lippen staat om nieuwe oplossingen te vinden voor nieuwe uitdagingen.

Spirituele crisis

De derde crisis is minstens zo belangrijk maar wordt vaak niet gezien: de spirituele crisis. 80% van de mensen leidt een leven dat ze eigenlijk niet willen leiden. Ze leven volgens de verwachtingen van anderen, worden aangestuurd vanuit spreadsheets en KPI’s, zitten in de belemmerende overtuiging dat ze op zoek zijn naar zekerheden.

Hoe vaak kom je mensen tegen die eigen verwachtingen hebben, niet onderhandelbare waarden hebben van waaruit ze nooit een compromis sluiten en zich afvragen hoe zij met hun kennis en ervaring een wereld creëren waarin iedereen zich plezierig voelt?

Dat besef begint langzaam te ontstaan, kijk maar naar de kinderen die nu op de basisschool zitten. De helft van de meisjes en een derde van de jongens die nu geboren worden, worden ouder dan 100. Hun kinderen worden nog ouder. Als zij 80 jaar zijn, zijn ze vitaler dan een vijftiger nu. Die groep denkt niet aan pensioen met je 72ste, zij willen nog van waarde zijn als ze 80 of 85 zijn. Zij hebben het niet meer over hun auto, hun huis en over succes en carrière, maar zij zijn allemaal een verbinding aan het zoeken: hoe kan ik een zinvol leven leiden als ik 100 word?

We leren onze kinderen om geen risico’s te nemen, net zoals wij ook risicomijdend gedrag vertonen. Ouders nemen weerstanden weg zodat hun kinderen hun doel zo makkelijk mogelijk bereiken. We weten inmiddels waar dat toe leidt: In Nederland hebben we weinig weerbare kinderen, de meest gedemotiveerde studenten in Europa. Zij gaan het heel zwaar krijgen als al die crises op hun afkomen. En dat is goed nieuws want het dwingt ze om creatief te zijn en met oplossingen te komen. Agile dus….’